Μπορεί η τεχνολογία να έχει διεισδύσει σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας των Ελλήνων, ωστόσο, όσο περισσότερο ενσωματώνεται στην καθημερινή ζωή, τόσο πιο σύνθετη γίνεται η σχέση των πολιτών μαζί της. Παρ’ ότι το 80,4% των Ελλήνων δηλώνει πολύ ή πάρα πολύ εξοικειωμένο με την τεχνολογία, μόλις το 17,8% αισθάνεται ότι αυτή το κάνει πιο ελεύθερο, αποτυπώνοντας μια έντονη αντίφαση, που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη ψηφιακή εμπειρία.

Τέσσερα ψηφιακά «ρήγματα»: ψηφιακή κόπωση, εξάρτηση από την τεχνολογία, κρίση εμπιστοσύνης και αίσθημα αποκλεισμού

Το εύρημα αυτό αναδεικνύεται στη νέα έρευνα «Fractures in Thinking», που πραγματοποίησαν οι Industry Disruptors - Game Changers (IDGC) στο πλαίσιο της BEYOND 2026, διερευνώντας τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζουν τη σκέψη, την εμπιστοσύνη στην πληροφορία και την αντίληψη των πολιτών για το μέλλον. Η εικόνα, που προκύπτει, δεν είναι ούτε αισιόδοξη ούτε απαισιόδοξη: οι πολίτες αναγνωρίζουν τα οφέλη της τεχνολογίας, αλλά ταυτόχρονα βιώνουν τις πιέσεις και τις αβεβαιότητες, που αυτή δημιουργεί.

Δεν είναι τυχαίο ότι η συχνότερη περιγραφή της σχέσης τους με την τεχνολογία είναι η φράση «με βοηθά αλλά με εξαντλεί», την οποία επέλεξε το 29,2% των συμμετεχόντων. Το πρώτο μεγάλο «ρήγμα», που αναδεικνύει η έρευνα, αφορά την ψηφιακή κόπωση.

Η μόνιμη σύνδεση έχει μετατραπεί σε καθημερινή πραγματικότητα για εκατομμύρια πολίτες, δημιουργώντας, όμως, νέες πιέσεις. Σχεδόν έξι στους δέκα ερωτηθέντες (59,4%) δηλώνουν ότι αισθάνονται συχνά ή σχεδόν πάντα διαθέσιμοι, ενώ το 50% αναφέρει ότι νιώθει πίεση να απαντά άμεσα σε μηνύματα και ειδοποιήσεις.

Παράλληλα, το 57,6% παραδέχεται ότι ελέγχει το κινητό του πολλές φορές μέσα στην ημέρα χωρίς συγκεκριμένο λόγο, ενώ το 47,2% δεν θυμάται πότε πέρασε για τελευταία φορά μία ολόκληρη ημέρα χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο. Παρά τις διαφορές ανάμεσα στις γενιές, το αποτέλεσμα είναι κοινό.

Ψηφιακή κόπωση

Οι νεότεροι εξαντλούνται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον συνεχή καταιγισμό πληροφοριών, οι ηλικίες 25 έως 44 ετών από τον συνδυασμό επαγγελματικών και ψηφιακών απαιτήσεων, ενώ οι μεγαλύτερες ηλικίες από τη συνεχή ανάγκη προσαρμογής σε νέα εργαλεία και εφαρμογές.

Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο είναι ότι μόλις τρεις στους δέκα πολίτες θεωρούν πως μπορούν να αποσυνδεθούν πραγματικά με ευκολία.

Η έρευνα καταγράφει, επίσης, μια σταδιακή μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αναζητούν και επεξεργάζονται πληροφορίες. Σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες (48,8%) δηλώνουν ότι στρέφονται πρώτα σε μια συσκευή, όταν χρειάζονται μια πληροφορία, πριν επιχειρήσουν να την ανακαλέσουν από τη μνήμη τους. Την ίδια στιγμή, μόλις το 18,6% θυμάται περισσότερους από πέντε τηλεφωνικούς αριθμούς απ’ έξω.

Η τεχνητή νοημοσύνη διεκδικεί, ήδη, κεντρικό ρόλο σε αυτήν τη διαδικασία. Το 67% των ερωτηθέντων χρησιμοποιεί εργαλεία AI τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, ενώ σχεδόν ένας στους τρεις τα χρησιμοποιεί καθημερινά. Στις ηλικίες 18 έως 24 ετών, το 28,1% δηλώνει ότι απευθύνεται απευθείας σε εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης, όταν αναζητά απαντήσεις.

Ωστόσο, οι πολίτες φαίνεται να θέτουν σαφή όρια. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται, κυρίως, για αναζήτηση πληροφοριών (49%), μεταφράσεις (29%) και συμβουλές για θέματα υγείας (26%). Αντίθετα, η προθυμία ανάθεσης αποφάσεων σε συστήματα AI παραμένει περιορισμένη. Μόλις το 15% θα εμπιστευόταν στην τεχνητή νοημοσύνη τη λήψη μιας απόφασης και μόνο το 14% τη σύνταξη ενός email.

Χρήση χωρίς εμπιστοσύνη

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της έρευνας αφορά τη σχέση των πολιτών με την πληροφορία. Παρ’ ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούνται πλέον από τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων, μόλις το 7,2% τα θεωρεί αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης. Πρόκειται για ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παράδοξα της ψηφιακής εποχής: η υιοθέτηση προηγείται κατά πολύ της εμπιστοσύνης.

Την ίδια στιγμή, το 82% θεωρεί ότι οι αλγόριθμοι επηρεάζουν τις απόψεις των πολιτών περισσότερο απ’ όσο οι ίδιοι αντιλαμβάνονται, ενώ το 61% παραδέχεται ότι έχει στο παρελθόν πιστέψει πληροφορία, που αποδείχθηκε ψευδής ή παραπλανητική. Η μεγαλύτερη ανησυχία για το μέλλον της ενημέρωσης είναι τα fake news και η παραπληροφόρηση, τα οποία συγκεντρώνουν το 32% των απαντήσεων. Ακολουθούν η απώλεια προσωπικών δεδομένων με 21% και τα deepfakes με 17%.

Εξίσου ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι οι πολίτες αναγνωρίζουν ως βασικούς διαμορφωτές της κοινής γνώμης τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (36,8%) και τους influencers (17%). Όταν, όμως, ερωτώνται ποιον εμπιστεύονται περισσότερο, στρέφονται στους επιστήμονες με ποσοστό 35,8%, ενώ μόλις το 9% δηλώνει ότι εμπιστεύεται δημοσιογράφους και μέσα ενημέρωσης.

Ποιος διαμορφώνει το μέλλον

Το τέταρτο «ρήγμα» αφορά τη συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση του μέλλοντος. Το 42,8% θεωρεί ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις συμβαίνουν χωρίς τη δική του συμμετοχή, ενώ μόλις το 13,2% αισθάνεται ότι επηρεάζει ενεργά την πορεία τους. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι το μέλλον θα διαμορφωθεί, κυρίως, από τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης (30,8%) και τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες (29,2%).

Για την Ελλάδα, η εικόνα παραμένει συγκρατημένα επιφυλακτική. Το 40,8% θεωρεί ότι η χώρα υστερεί έναντι των υπόλοιπων ευρωπαϊκών κρατών στην καινοτομία, ενώ ως σημαντικότερα εμπόδια αναφέρονται το brain drain (38,2%), η έλλειψη χρηματοδότησης (36,8%) και η γραφειοκρατία (36%).

Παρά τα εμπόδια, η φιλοδοξία παραμένει ισχυρή. Σχεδόν επτά στους δέκα συμμετέχοντες δηλώνουν ότι θα ήθελαν να εργαστούν σε μια ελληνική startup ή τεχνολογική εταιρεία, με το ενδιαφέρον να κορυφώνεται στις νεότερες ηλικίες.