Την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω της διασφάλισης της πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες, επιδιώκει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προτείνοντας τη δημιουργία ειδικού ευρωπαϊκού κέντρου και τη σύσταση ταμείου ύψους €2 δισ. Η πρωτοβουλία αφορά πρώτες ύλες απαραίτητες για την παραγωγή προηγμένων ημιαγωγών, μπαταριών, δορυφόρων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών και άλλων τεχνολογιών στρατηγικής σημασίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων αναδεικνύεται σε βασική προτεραιότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής.

Νέο ευρωπαϊκό κέντρο για την ασφάλεια εφοδιασμού - Στο επίκεντρο οι ημιαγωγοί, οι μπαταρίες, οι δορυφόροι και η αμυντική βιομηχανία

Με 470 ψήφους υπέρ, 83 κατά και 108 αποχές, η Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε νομοθετική έκθεση με τροποποιήσεις στην ευρωπαϊκή πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες (Critical Raw Materials Act - CRMA). Στόχος είναι η επιτάχυνση στρατηγικών επενδύσεων σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, από την εξόρυξη και την επεξεργασία έως τη διύλιση, την ανακύκλωση και την ανάπτυξη εναλλακτικών υλικών.

Οι προτεινόμενες παρεμβάσεις αποσκοπούν στον περιορισμό της εξάρτησης της ΕΕ από τρίτες χώρες και στη διασφάλιση σταθερού εφοδιασμού για την ψηφιακή και την πράσινη μετάβαση, καθώς και για τους τομείς της άμυνας και της αεροδιαστημικής.

Ευρωπαϊκό κέντρο και χρηματοδότηση 2 δισ. ευρώ

Κεντρικό στοιχείο της πρότασης αποτελεί η δημιουργία αυτόνομου ευρωπαϊκού κέντρου κρίσιμων πρώτων υλών, με διακριτή χρηματοδότηση και σαφές πλαίσιο διακυβέρνησης. Ο νέος οργανισμός θα αναλάβει τη συγκέντρωση πληροφοριών για τις αγορές, τον σχεδιασμό ανθεκτικότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων, τον συντονισμό κοινών αγορών και τη διαχείριση στρατηγικών αποθεμάτων.

Για τη λειτουργία και τις παρεμβάσεις του, προτείνεται η δημιουργία ειδικού ταμείου ύψους €2 δισ., στο πλαίσιο του πολυετούς ευρωπαϊκού προϋπολογισμού 2028-2034.

Παράλληλα, το Ευρωκοινοβούλιο ζητεί τη θέσπιση μηχανισμών σταθεροποίησης τιμών, όπως οι συμβάσεις επί διαφοράς, ώστε να περιορίζεται η επενδυτική αβεβαιότητα για επιχειρήσεις, που αναπτύσσουν έργα εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης.

Υποχρεώσεις για τις επιχειρήσεις τεχνολογίας

Ιδιαίτερη σημασία για την τεχνολογική βιομηχανία έχει η πρόταση ενίσχυσης των υποχρεώσεων ανθεκτικότητας των μεγάλων επιχειρήσεων, που χρησιμοποιούν κρίσιμες πρώτες ύλες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνεται να αναλάβει τον προσδιορισμό των επιχειρήσεων, που υπάγονται στο σχετικό πλαίσιο, σε στρατηγικούς κλάδους, όπως οι ημιαγωγοί, οι μπαταρίες, ο εξοπλισμός υδρογόνου, οι δορυφόροι και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Οι επιχειρήσεις αυτές θα υποχρεούνται να χαρτογραφούν τις εφοδιαστικές αλυσίδες τους, να εντοπίζουν πιθανά σημεία ευπάθειας και να λαμβάνουν μέτρα περιορισμού των κινδύνων διακοπής του εφοδιασμού. Στο ίδιο πλαίσιο, οι ευρωβουλευτές ζητούν τη δυνατότητα επιβολής υπό όρους περιορισμών στις εξαγωγές αποβλήτων μόνιμων μαγνητών, προκειμένου πολύτιμα ανακυκλώσιμα υλικά να παραμένουν εντός της ευρωπαϊκής αγοράς.

Προτεραιότητα στην άμυνα και την ασφάλεια

Η νέα προσέγγιση συνδέει άμεσα την επάρκεια κρίσιμων πρώτων υλών με την ευρωπαϊκή αμυντική και τεχνολογική ικανότητα. Το Κοινοβούλιο ζητεί την αξιοποίηση του ευρωπαϊκού προγράμματος για την αμυντική βιομηχανία, με στόχο τη χρηματοδότηση στρατηγικών έργων πρώτων υλών, που υποστηρίζουν κρίσιμες δυνατότητες ασφάλειας και άμυνας. Επιπλέον, προτείνεται η ενεργοποίηση διαδικασιών υποβολής αιτήσεων για στρατηγικά έργα τουλάχιστον δύο φορές ετησίως, ώστε να διαμορφωθεί προβλέψιμο επενδυτικό περιβάλλον.

Με την έγκριση της νομοθετικής έκθεσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι έτοιμο να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τα κράτη-μέλη για την τελική μορφή των τροποποιήσεων. Συνεπώς, οι νέοι μηχανισμοί και το προτεινόμενο ταμείο δεν αποτελούν ακόμη οριστικά θεσμοθετημένα μέτρα.