Νέους όρους λειτουργίας για την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρονικών και οικιακών συσκευών δημιουργεί το «δικαίωμα στην επισκευή» (Right to Repair), με την ΕΕ να επιχειρεί να μετακινήσει το μοντέλο κατανάλωσης από την αντικατάσταση προς την παράταση του κύκλου ζωής των προϊόντων. Οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται από τις 31 Ιουλίου και αφορούν, μεταξύ άλλων, smartphones, tablets, πλυντήρια και ηλεκτρικές σκούπες, επηρεάζοντας άμεσα κατασκευαστές, δίκτυα τεχνικής υποστήριξης, προμηθευτές ανταλλακτικών και επισκευαστές.

Παράταση της εγγύησης κατά τουλάχιστον 12 μήνες, όταν επιλέγεται η επισκευή-Υποχρεώσεις για κατασκευαστές, ανταλλακτικά και τεχνική υποστήριξη

Η παρέμβαση δεν περιορίζεται στη δυνατότητα του καταναλωτή να ζητήσει επισκευή. Δημιουργεί ένα νέο πλέγμα υποχρεώσεων για τους κατασκευαστές, από την πραγματοποίηση της επισκευής σε εύλογο χρόνο και έναντι εύλογου κόστους έως την παροχή πρόσβασης σε ανταλλακτικά και σε πληροφορίες σχετικά με τις διαθέσιμες υπηρεσίες τεχνικής υποστήριξης. Ταυτόχρονα, η ΕΕ εισάγει ένα σαφές κίνητρο υπέρ της επισκευής: όταν ο καταναλωτής επιλέγει επισκευή αντί αντικατάστασης εντός της περιόδου ευθύνης του πωλητή, η νόμιμη εγγύηση παρατείνεται κατά τουλάχιστον 12 μήνες.

Πίσω από τη ρυθμιστική αλλαγή βρίσκεται μια ευρύτερη επιδίωξη: να ενσωματωθεί περισσότερο η επισκευασιμότητα στον κύκλο ζωής των προϊόντων και να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή αγορά επισκευής, συντήρησης και ανταλλακτικών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι νέοι κανόνες μπορούν να δημιουργήσουν €4,8 δισ. ανάπτυξης και επενδύσεων στην ΕΕ, συνδέοντας την προστασία του καταναλωτή με την κυκλική οικονομία και τη βιώσιμη κατανάλωση.

Το «μπόνους» των 12 μηνών

Κεντρικό στοιχείο του νέου συστήματος αποτελεί το κίνητρο που δίνεται στους καταναλωτές, ώστε να επιλέγουν την επισκευή ενός ελαττωματικού προϊόντος αντί της αντικατάστασής του. Εφόσον η επισκευή επιλεγεί ως τρόπος αποκατάστασης του προϊόντος στο πλαίσιο της νόμιμης εγγύησης, η περίοδος ευθύνης του πωλητή παρατείνεται μία φορά κατά τουλάχιστον ένα έτος. Παράλληλα, ο πωλητής οφείλει να ενημερώνει τον καταναλωτή για τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ επισκευής και αντικατάστασης και για την παράταση, που συνοδεύει την πρώτη επιλογή.

Με τον τρόπο αυτό, το ευρωπαϊκό πλαίσιο επιχειρεί να μεταβάλει την οικονομική εξίσωση μεταξύ επισκευής και αντικατάστασης, περιορίζοντας ένα από τα βασικά αντικίνητρα, που οδηγούσαν τους καταναλωτές στην αγορά νέας συσκευής.

Τι αλλάζει για τους κατασκευαστές

Οι αλλαγές είναι σημαντικές και για την πλευρά της βιομηχανίας. Οι κατασκευαστές προϊόντων, που υπάγονται στις απαιτήσεις επισκευασιμότητας της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, θα πρέπει να πραγματοποιούν τις επισκευές μέσα σε εύλογο χρόνο και έναντι εύλογης τιμής. Παράλληλα, υποχρεούνται να καθιστούν εύκολα προσβάσιμες τις πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες επισκευής που παρέχουν.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η πρόσβαση στα ανταλλακτικά. Όπου η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει υποχρέωση διάθεσης τους, οι κατασκευαστές θα πρέπει να τα προσφέρουν σε εύλογες τιμές. Επιπλέον, περιορίζεται η δυνατότητα χρήσης συμβατικών όρων ή τεχνικών σε επίπεδο hardware και software, που εμποδίζουν την επισκευή των προϊόντων, εκτός εάν αυτό δικαιολογείται από θεμιτούς και αντικειμενικούς λόγους.

Η διάσταση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την αγορά τεχνολογίας, καθώς η δυνατότητα επισκευής μιας συσκευής εξαρτάται, πλέον, όχι μόνο από τη διαθεσιμότητα τεχνικού προσωπικού, αλλά και από τον ίδιο τον σχεδιασμό του προϊόντος, την πρόσβαση σε εξαρτήματα και τις πιθανές τεχνικές παρεμβάσεις στο λογισμικό.

Νέο οικοσύστημα γύρω από την επισκευή

Το Right to Repair εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αύξηση της διάρκειας ζωής των προϊόντων. Συμπληρώνει τις πολιτικές οικολογικού σχεδιασμού, οι οποίες εισάγουν απαιτήσεις σχετικά με την επισκευασιμότητα, τον σχεδιασμό των προϊόντων και τη διαθεσιμότητα ανταλλακτικών.

Παράλληλα, διαμορφώνει ένα μεγαλύτερο οικονομικό οικοσύστημα γύρω από τις επισκευές. Κατασκευαστές, εξουσιοδοτημένα και ανεξάρτητα δίκτυα service, προμηθευτές ανταλλακτικών και επιχειρήσεις τεχνικής υποστήριξης καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον, όπου η δυνατότητα επισκευής αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε όλο τον κύκλο ζωής ενός προϊόντος.

Επόμενο βήμα θα είναι η δημιουργία ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής πλατφόρμας επισκευών, η οποία θα διευκολύνει τους καταναλωτές να εντοπίζουν κατάλληλους επισκευαστές. Η πλατφόρμα θα διαθέτει εθνικές ενότητες και θα λειτουργεί ως επέκταση της ευρωπαϊκής πύλης «Your Europe», με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλαμβάνει την πληροφοριακή υποδομή και τα κράτη-μέλη τη διαχείριση της συμμετοχής των επισκευαστών.