Σε νέο, περισσότερο ψηφιακό και στρατηγικό πλαίσιο περνά η ευρωπαϊκή αγορά δημοσίων συμβάσεων, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει ριζική αναμόρφωση των υφιστάμενων κανόνων και να δίνει μεγαλύτερο βάρος στην τεχνολογία, την καινοτομία, την κυβερνοασφάλεια και την ανθεκτικότητα. Η μεταρρύθμιση αφορά μια αγορά με ιδιαίτερα ισχυρό οικονομικό αποτύπωμα, καθώς οι δημόσιες συμβάσεις αντιστοιχούν περίπου στο 15% του ΑΕΠ της ΕΕ και καλύπτουν από μεταφορές, υποδομές και ενεργειακά συστήματα έως εκπαίδευση και υγεία.

Ενιαία ψηφιακή αγορά, ειδική διαδικασία για καινοτόμες λύσεις και νέα κριτήρια για κυβερνοασφάλεια και ανθεκτικότητα

Στόχος είναι οι δημόσιες προμήθειες να λειτουργούν όχι μόνο ως μηχανισμός κάλυψης αναγκών του Δημοσίου, αλλά και ως εργαλείο για αποτελεσματικότερες επενδύσεις, ενίσχυση της καινοτομίας και μεγαλύτερη ασφάλεια των ευρωπαϊκών υποδομών και αλυσίδων εφοδιασμού.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η απλούστευση του συστήματος εκτιμάται ότι θα αποφέρει €649 εκατ. ετήσια εξοικονόμηση διοικητικού κόστους, εκ των οποίων περίπου €80 εκατ. για τους δημόσιους αγοραστές και €570 εκατ. για τις επιχειρήσεις.

Κεντρική αλλαγή αποτελεί η ενοποίηση των τριών υφιστάμενων Οδηγιών, καθώς και επιμέρους κανόνων, που σήμερα βρίσκονται διάσπαρτοι σε τομεακές νομοθεσίες, σε έναν ενιαίο και άμεσα εφαρμοστέο Κανονισμό. Παράλληλα, οι διαδικασίες ανάθεσης περιορίζονται από πέντε σε τρεις, με στόχο λιγότερη πολυπλοκότητα και μεγαλύτερη ευελιξία.

Ιδιαίτερη σημασία για την τεχνολογική αγορά έχει η θέσπιση διαδικασίας καινοτομίας, η οποία θα επιτρέπει στους δημόσιους φορείς να προχωρούν στην ανάπτυξη και απόκτηση λύσεων, που δεν είναι ακόμη διαθέσιμες στην αγορά. Με αυτόν τον τρόπο, οι δημόσιες συμβάσεις μπορούν να δημιουργήσουν ζήτηση για νέες τεχνολογίες, δίνοντας παράλληλα μεγαλύτερο πεδίο συμμετοχής σε επιχειρήσεις, που αναπτύσσουν καινοτόμες λύσεις.

Μία ψηφιακή αγορά για ολόκληρη την ΕΕ

Ισχυρό ψηφιακό αποτύπωμα έχει και η δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής ψηφιακής αγοράς δημοσίων συμβάσεων, μέσα από τη διασύνδεση και τη διαλειτουργικότητα των ηλεκτρονικών πλατφορμών των κρατών-μελών.

Οι επιχειρήσεις θα μπορούν να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς σε ολόκληρη την ΕΕ μέσω οποιασδήποτε συνδεδεμένης πλατφόρμας, με εφαρμογή της αρχής «μόνον άπαξ», ώστε πληροφορίες και δικαιολογητικά, που έχουν ήδη υποβληθεί, να μην απαιτούνται εκ νέου.

Ταυτόχρονα, για τους δημόσιους αγοραστές προβλέπεται μεγαλύτερη αυτοματοποίηση των διαδικασιών, όπως η αυτόματη επαλήθευση κριτηρίων αποκλεισμού. Η διασύνδεση των εθνικών συστημάτων και η ανταλλαγή δεδομένων μέσω ενοποιημένου πλαισίου φιλοδοξούν, επίσης, να ενισχύσουν τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την καταπολέμηση της απάτης.

Καινοτομία και κυβερνοασφάλεια στα κριτήρια

Αλλαγή φιλοσοφίας εισάγεται και στον τρόπο αξιολόγησης των προσφορών. Η βέλτιστη σχέση τιμής-ποιότητας καθίσταται η τυποποιημένη μέθοδος ανάθεσης, με τα ποιοτικά κριτήρια να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 30% της αξιολόγησης και στο 50% στις συμβάσεις υψηλής έντασης εργασίας.

Πέρα από την τιμή, οι αναθέτουσες αρχές θα μπορούν να συνεκτιμούν περιβαλλοντικές και κοινωνικές παραμέτρους, αλλά και κριτήρια με ιδιαίτερη βαρύτητα για τις τεχνολογικές προμήθειες, όπως η καινοτομία, η κυβερνοασφάλεια, η ασφάλεια και η ανθεκτικότητα.

Η κυβερνοασφάλεια αποκτά, άλλωστε, κεντρικό ρόλο και στο σκέλος της στρατηγικής αυτονομίας. Το νέο πλαίσιο επιτρέπει και - σε ορισμένες περιπτώσεις - απαιτεί την αξιολόγηση κινδύνων, που συνδέονται με ευαίσθητες πληροφορίες, την ασφάλεια της Ένωσης και την αθέμιτη επιρροή τρίτων χωρών.

Ειδικές προβλέψεις εισάγονται για συμβάσεις, που σχετίζονται με υποδομές ζωτικής σημασίας, με στόχο τη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού, την ασφάλεια εφοδιασμού και την καλύτερη προετοιμασία απέναντι σε κρίσεις.

Παράλληλα, θεσπίζεται οριζόντιο πλαίσιο ευρωπαϊκής προτίμησης, με δυνατότητα περιορισμών έναντι τρίτων χωρών, όταν δεν εξασφαλίζεται δίκαιη πρόσβαση για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ή όταν προκύπτουν κρίσιμες εξαρτήσεις.